Phân biệt 的 / 地 / 得 và các cặp từ tiếng Trung người Việt hay nhầm

Tiếng Trung có nhiều từ phát âm giống hệt nhau hoặc nghĩa gần nhau, dùng sai thì câu vẫn hiểu được nhưng lộ ngay là người mới. Bài viết gom những cặp (và bộ ba) khiến người Việt bối rối nhất, kèm cách phân biệt gọn để nhớ.

Bộ ba 的 / 地 / 得 — cùng đọc "de"

Đây là nỗi ám ảnh kinh điển. Cả ba đều đọc nhẹ là "de" nhưng vai trò khác hẳn. Mẹo nhớ theo chữ đứng sau: 的 đứng trước danh từ, 地 đứng trước động từ, 得 đứng sau động từ.

• 的 + danh từ: định ngữ, sở hữu. 我的书 (sách của tôi), 漂亮的花 (bông hoa đẹp).
• 地 + động từ: trạng ngữ, biến tính từ thành cách thức làm. 高兴地说 (nói một cách vui vẻ), 认真地学 (học một cách nghiêm túc).
• 动词 + 得: bổ ngữ mức độ, đánh giá hành động làm thế nào. 说得很好 (nói rất hay), 跑得快 (chạy nhanh).

二 và 两 — đều là "hai"

Cả hai nghĩa là 2 nhưng dùng khác chỗ. 两 (liǎng) dùng khi đếm số lượng, đứng trước lượng từ: 两个人 (hai người), 两本书. 二 (èr) dùng cho số thứ tự, số đếm trừu tượng, đọc số và trong số lớn: 第二 (thứ hai), 二月 (tháng Hai), 二十 (hai mươi). Nhớ gọn: đếm đồ vật thì 两, còn lại phần lớn là 二.

会 / 能 / 可以 — bộ ba chỉ "có thể"

Ba từ này chồng lấn một phần nên người mới hay dùng lẫn. Quy tắc dễ nhớ: nói về kỹ năng học được thì 会, nói về khả năng/điều kiện thì 能, nói về sự cho phép thì 可以.

• 会 (huì): có khả năng do học mà có được. 我会游泳 (tôi biết bơi, đã học bơi).
• 能 (néng): đủ điều kiện / năng lực làm việc gì lúc này. 我今天能来 (hôm nay tôi có thể đến), 他一分钟能跑... (anh ấy một phút chạy được...).
• 可以 (kěyǐ): được phép làm, xin phép. 我可以进来吗？ (tôi vào được không?).

还 và 再 — đều liên quan đến "lại/nữa"

还 (hái) chỉ sự tiếp diễn ở hiện tại hoặc "vẫn còn": 他还在睡觉 (anh ấy vẫn đang ngủ). 再 (zài) chỉ sự lặp lại trong tương lai: 再说一次 (nói lại một lần nữa), 明天再来 (mai lại đến). Mẹo: việc chưa xảy ra, định làm thêm lần nữa thì dùng 再; việc đang/vẫn tiếp tục thì dùng 还.

Làm sao để hết nhầm

Các cặp từ này không thể "học thuộc" một lần là xong — chúng ngấm qua việc gặp đi gặp lại trong ngữ cảnh. Mỗi khi làm bài tập hoặc đề thi mà chọn sai một trong các từ này, hãy ghi câu đúng vào một cuốn sổ lỗi riêng và đọc lại định kỳ. Sổ lỗi cá nhân hóa như vậy hiệu quả hơn mọi bảng tổng hợp, vì nó chỉ chứa đúng những chỗ bạn thật sự hay sai.